Blog: De Graanrepubliek

Grasnapolsky is coming! De komende weken gaan we je alvast warm maken met een aantal blogs over het muziek- en kunstprogramma, Groningen, de geschiedenis, de toekomst en natuurlijk onze indrukwekkende locatie. Deze keer: De graanrepubliek en het communisme.

Getekend door goudgele graanvelden die tot de horizon reiken en herenhuizen uit vervlogen tijden, is de rijke historie van het Oldambt – waar Fabriek De Toekomst is gevestigd – nog steeds voelbaar. Door de ultra vruchtbare kleigrond wordt hier al eeuwenlang massaal graan verbouwd en deze regio wordt dan ook gekscherend ‘de graanschuur van Nederland’ genoemd. In deze blog nemen we een korte duik in de langlopende liefdesaffaire tussen Oldambt en het graangewas.

Voor de vraag waarom men ervoor koos om graan te gaan verbouwen op de Groningse kleibodem, moeten we terug naar de tweede helft van de achttiende eeuw. De veepest verwoestte een groot deel van de veestapel in Groningen en omdat de aanschaf van nieuw vee te duur was, werd ervoor gekozen om te investeren in graan. Het bleek een lot uit de loterij. Door toenemende vraag vanuit landen als Engeland, België en andere delen van de wereld beleefden de Groningse boeren gouden tijden. De Groningse economie floreerde als nooit te voren en de boeren uit het Oldambt groeide binnen enkele generaties uit tot ware graanbaronnen; inclusief boerderijen zo groot als paleizen en tuinen aangelegd zoals Engelse landheren dat zouden (laten) doen.

De herenboeren verkochten niet alleen het gewas, ook verenigden vele van hen zich in coöperaties. Deze hadden als doel om eigen gewassen industrieel te kunnen verwerken. Hierdoor kon boeren onder andere het restproduct van graan – stro – verwerken tot strokarton, wat ook het geval was bij Fabriek De Toekomst. Lees meer over het ontstaan van deze strokartonfabriek in onze vorige blog.

Het communisme tussen de Groningse graanvelden
Ondanks al deze rijkdom en welvaart waren er ook grote groep mensen die hier niet de vruchten van konden plukken. De landarbeiders moesten het zware werk vaak voor een schamel loontje opknappen, en vele van hen leefden in diepe armoede en onder embarlijke omstandigheden. Deze gespannen verhouding tussen de arme arbeiders en steenrijke herenboeren bereikt op 1 mei 1929 dieptepunt en de landbewerkers- zo’n 5000 op het toppunt van de staking – leggen maar liefst vijfenhalve maand het werk neer. De eis: een loonsverhoging van 15%.

De grote onvrede onder de arbeidersklasse blijkt een vruchtbare bodem te zijn voor iets dat je misschien op het Russische platteland zou verwacht, maar niet zozeer tussen de Groningse graanvelden: het communisme. Rondom de dorpen Beerta, Finsterwolde en Nieuweschans – die samen de ‘Rode Driehoek’ worden genoemd – viert het communisme hoogtij dagen en bezit de communistische partij in de periode 1936-1986 een absolute meerderheid. In deze tijd wordt zelfs de eerste en enige communistische burgemeester van Nederland gekozen, namelijk Hanneke Jagersma.

En dan zal je vast denken: “ach, dat is ruim dertig jaar geleden.” Maar anno 2018 heeft de Verenigde Communistische Partij maar liefst drie zetels in de gemeenteraad in Oldambt, en daarmee is het communisme nog steeds zeer actueel in Noordoost-Groningen. En oh ja, ook opmerkelijk: in Bad Nieuweschans – zo’n tien minuten van rijden van Fabriek De Toekomst – staat een ruim negen meter hoog beeld van Russische revolutionair Vladimir Lenin. Wat ons betreft zeker een bezoekje waard als je toch op Grasnapolsky 2019 bent. увидимся там!